लेख /अन्तर्वार्ता

ट्रम्पको आप्रवासी नीतिले नेपाललाई दिएको चेतावनी

अमेरिकाका नयाँ निर्वाचित राष्ट्रपति ट्रम्पले जुन प्रकारको आप्रवासी नीति अपनाउने घोषणा गरेका छन्, त्यो नेपालका लागि पनि ठुलो चेतावनी हो । त्यसबाट शिक्षा लिएर नेपालले आफ्नो नीति र कार्यक्रममा सुधारका लागि गम्भीर र योजनाबद्ध प्रकारले प्रयत्न गर्नु पर्ने आवश्यकता छ अन्यथा नेपालको अर्थतन्त्र मात्र होइन, भविष्य समेत अन्धकारमय हुने कुरा स्पष्ट छ ।

बाकि अंश +

तराईको समस्या ः मधेशवादीहरूलाई मात्र दोष दिनु सही हुने छैन

अहिले तराईमा गम्भीर स्थिति उत्पन्न भएको छ । तात्कालिक, उपरी र वाह्य रूपमा त्यसका लागि मधेशवादीहरू नै जिम्मेवार छन् । उनीहरूले निश्चित रूपले भारतीय विस्तारवादी योजना अनुसार प्रथम चरणमा तराईलाई नेपालबाट अलग गराउन तथा दीर्घकालिन रूपमा नेपाललाई दोस्रो सिक्किम बनाउन योजनावद्ध प्रकारले काम गरिरहेका छन् । अहिले उनीहरूले संविधानमा संशोधनको जुन कुरा उठाइरहेका छन्, त्यसको उद्देश्य पनि भारतीय विस्तारवादी रणनीतिको लागि मार्ग प्रसस्त गर्नु नै हो ।

बाकि अंश +

मधेशवादीहरूको “भिटो”

–मोहन विक्रम सिंह

मधेशवादीहरूले धम्की दिएका छन् ः प्रदेशहरूको सीमाङ्कनका माग पुरा नगरेसम्म उनीहरूले स्थानीय वा संसदीय चुनाव हुन दिने छैनन् । त्यसको अर्थ यो हो र हुने छ ः सीमाङ्कनको प्रश्नलाई उनीहरूले “भिटो” को रूपमा प्रयोग गर्न चाहन्छन् । सीमाङ्कन मात्र होइन, उनीहरूका सबै मागहरू, जसमा संविधानमा संशोधनका मागहरू मुख्य छन्, पुरा नभएसम्म उनीहरू देशको राजनीतिलाई अगाडि बढ्न नदिन कस्सिएका देखिन्छन् । उनीहरूको त्यस प्रकारको भिटोको उद्देश्य के हो ? त्यसको परिणाम के हुने छ र त्यसले देशलाई कहाँ पुराउने छ ? ती प्रश्नहरूमाथि हाम्रो ध्यान जानु पर्ने आवश्यकता छ ।

बाकि अंश +

शासकीय स्वरूप र राज्यको पुनर्संरचनाको समस्या

शासकीय स्वरूप र राज्यको पुनर्संरचनाका राजनैतिक विषयहरू अहिले देशका लागि नै गम्भीर समस्याहरू बनेका छन् । पहिलो संविधान सभाको ४ वर्षको कार्यकालमा ती विषयहरूमा कुनै सहमति वा निर्णय हुन सकेन । अहिले पनि प्रमुख राजनैतिक शक्तिहरूका बीचमा बारम्बार भएका बैठकहरूमा पनि ती प्रश्नहरूमा कुनै सहमति हुन सकेको छैन । त्यो अवस्थामा दोस्रो संविधान सभाको कार्यकालमा पनि ती विषयहरूमा कुनै सहमति वा निर्णय हुन नसक्ने र त्यससम्बन्धी मतभेदहरूका कारणले नै संविधान सभाको अन्त हुने त होइन ? यो गम्भीर प्रश्न हो । त्योभन्दा महत्वपूर्ण कुरा यो हो, उक्त विषयहरूमा भएका मतभेदहरूलाई कसरी टुङ्गाउने ?

बाकि अंश +

अहिलेको राजनीतिक स्थितिका लागि राजनीतिक शक्तिहरू कसरी जिम्मेवार छन् ?

२००७ सालको राजनैतिक परिवर्तनपछि ६ दशकभन्दा बढीको लामो समय बितिसकेको छ । २००७ सालको अन्तरिम संविधानमा नै संविधानसभाको चुनावको व्यवस्था गरिएको थियो र २ वर्षमा नै संविधानसभाको चुनाव गर्ने भनिएको थियो । तर त्यो चुनाव ५७ वर्षपछि २०६४ मा मात्र हुन सक्यो । त्यसले २ वर्षमा संविधान बनाउने कुरा भएको थियो । तर ४ वर्षसम्म संविधान बन्न सकेन र अन्तमा संविधान नबनाइकन त्यसको विघटन भयो । २००७ सालमा देशमा संसदीय व्यवस्था कायम भएको भएपनि अहिलेसम्म त्यसलाई संस्थागत गर्ने काम हुन सकेको छैन । २०१७, २०६१ मा २ पल्ट देशमा निरङ्कुश राजतन्त्र कायम भएका थिए । २००७ सालपछि ३० वर्षसम्म देशमा निरङ्कुश राजतन्त्र कायम भयो

बाकि अंश +

जातिवादी र क्षेत्रीयतावादी होइन, लोकतान्त्रिक संविधान

अहिले संविधान सभाका अगाडि संविधानको निर्माणको गम्भीर जिम्मेवारी छ । पहिलो संविधान सभाको संविधानको निर्माण नगरिकन विघटन भयो । अहिले पनि राजनैतिक दलहरूको गतिविधिमाथि विचार गर्दा मुख्यतः उनीहरूले संविधानको निर्माणमाभन्दा दलीय स्वार्थ, व्यक्तिगत महत्वाकाङ्क्षा वा गुटबन्दीलाई बढी प्राथमिकता र त्यस आधारमा नै उनीहरूका बीचमा विवाद र कतिपय अवस्थामा सिद्धान्तहीन र अराजनैतिक प्रकारका झगडाहरू पनि चल्ने गरेको कुरामाथि विचार गर्दा दोस्रो संविधान सभाको पनि पहिलो संविधान सभाको जस्तै गती हुने त होइन ? त्यो सम्भावनालाई पनि पूरै अस्वीकार गर्न सकिन्न । त्यो अवस्थामा दोस्रो संविधान सभा पहिलो संविधान सभा जस्तै संविधानको निर्माण

बाकि अंश +

सत्ताको भागवण्डाकेन्द्रित राजनीति ः परिणाम के हुनेछ ?

संविधान सभाको चुनाव भएको करिब तीन महिनापछि अन्तमा प्रधानमन्त्रीको चुनाव सम्पन्न भयो । त्यसलाई हाम्रो पार्टीले स्वागत गर्दछ र नवनिर्वाचित प्रधानमन्त्री तथा सबैजसो प्रमुख राजनैतिक दलहरूले प्रतिवद्धता प्रकट गरे अनुसार निर्धारित एक वर्षको समयभित्र संविधानको निर्माण हुनेछ भन्ने हामीले आशा प्रकट गर्दछौँ ।    हाम्रो पार्टीले प्रारम्भदेखि नै यो मत प्रकट गर्दै आएको थियो कि एमाले र ने.का. को सहभागितामा सरकार गठन हुनु पर्दछ । हामीले उनीहरूका नीतिलाई पूरै सही मानेर त्यस प्रकारका विचारहरू प्रकट गरेका थिएनौँ । दुवै सङ्गठनहरूसित हाम्रा गम्भीर प्रकारका मतभेदहरू छन् ।

बाकि अंश +

के एक वर्षभित्र संविधानको निर्माण

प्रमुख राजनीतिक शक्तिहरूले एक वर्षभित्र संविधानको निर्माणको प्रतिवद्धता प्रकट गर्ने गरेका छन् । तर चीजहरू जसरी अगाडि बढिरहेका छन्, वा संविधानको निर्माणमा भन्दा सत्ताको भागवण्डा राजनीतिक शक्तिहरूको बढी ध्यान जाने गरेको छ । तिनीहरूमाथि विचार गर्दा निर्धारित समयभित्र संविधानको निर्माणको सम्भावना झन पछि झन कम हुंदै गैरहेको छ । प्रमुख राजनीतिक शक्तिहरूका गलत नीतिका कारणले पहिलो संविधानसभाले संविधानको निर्माण गर्न सकेन ।

बाकि अंश +

पहिलेको संविधानसभाका निर्णयहरूलाई कायम राख्ने वा खारेज गर्ने ?

अहिले निर्वाचित संविधान सभाले पहिलेको संविधान सभाले गरेका निर्णयहरूलाई कायम राखेर संविधानको निर्माण गर्नु पर्दछ वा नयाँ प्रकारले संविधानको निर्माण गर्नु पर्दछ ? यसबारे विभिन्न राजनैतिक शक्तिहरूले वेग्ला वेग्लै विचार प्रकट गरिरहेका छन् । त्यसबारे हाम्रो अभिमत यो रहेको छ ः गणतन्त्र र धर्मनिरपेक्षताबारे पहिलेको निर्णयलाई कायम राखिनु पर्दछ । तर अन्य विषयहरूमा नयाँ संविधान सभाले नयाँ प्रकारले निर्णय गर्नु पर्दछ । एमाओवादीले सङ्घीयता र त्यससित जोडिएका वेग्ला वेग्लै प्रश्नहरूबारे पहिलेको संविधान सभाले गरेका निर्णयहरू मात्र होइन, संविधान सभाका विभिन्न समितिहरूले प्रस्तुत गरेका मस्यौदा प्रतिवेदनहरू र संविधान सभाले स्वीकार नगरेका सुझावहरू समेतलाई आधार

बाकि अंश +

राष्ट्रपतिसम्बन्धी विवाद

गत कालमा संविधानको निर्माण नगरिकन संविधान सभाको विघटन हुनुका पछाडिको मुख्य कारण सङ्घीयता वा त्यससित जोडिएको राज्यको पुनर्संरचनासम्बन्धी विवाद थियो भन्ने कुरा स्पष्ट छ । गत सालको जेष्ठ २ गते वहुजातीय आधारमा प्रदेशहरूको निर्माण गर्ने सहमति भएको थियो । तर एमाओवादी त्यो सहमतिबाट पछाडि हटेपछि त्यो सहमति भङ्ग भएको थियो र त्यसपछि संविधानको निर्माण नगरिकन संविधान सभालाई विघटन गरिएको थियो । त्यसका साथै प्रमुख राजनैतिक शक्तिहरूले संविधानको निर्माणभन्दापनि सत्ताको प्रतिस्पर्धामा बढी ध्यान केन्द्रित गरेकाले पनि संविधानको निर्माण हुन सकेको थिएन । त्यसैले हामीले दोस्रो संविधानको निर्माणका सन्दर्भमा वा त्यो निर्वाचन भैसकेपछि यो कुरामा जोड दिँदै आएका थियौँ कि पुनः पुरानो खेल नदोहोरियोस्, अर्थात् सत्ताको प्रतिस्पर्धामा बढी समयको दुरूपयोग भएर संविधानको निर्माणमा बाधा नपुगोस् ।

बाकि अंश +