लेख /अन्तर्वार्ता

मधेशको समस्या र राष्ट्रियताको अन्तरसम्बन्ध

मधेशको समस्याबारे विचार गर्दा शुरुमा नै मधेशका आम जनता र मधेशवादीका बीचको अन्तरबारे स्पष्ट हुनुपर्ने र तिनीहरूको बीचको अन्तरलाई सही अर्थ, सन्दर्भ वा परिप्रेक्षमा बुझ्नु पर्ने आवश्यकता छ । मधेशी भनेर हामीले त्यहाँका आम जनतालाई बुझ्दछौँ । तराईको सम्पूर्ण क्षेत्रलाई मधेश भन्न मिल्छ कि मिल्दैन वा त्यसलाई तराई भन्नु पर्दछ ? त्यसबारे मतैक्यता छैन । तर अहिले हामी त्यो विषयको छलफल पट्टि लाग्दैनौँ । मधेशी भन्ने तराईको एउटा खास समूदाय हो र त्यहाँ अरू पनि कैयौँ समुदायहरू बस्दछन्, जसमध्ये थारु समुदाय तराईमा प्राचीन कालदेखि बस्दै आएको एउटा जाति हो । त्यो बाहेक तराईमा पनि कैयौँ समुदाय, जाति, जनजाति आदि बस्ने गर्दछन् । तर ती सबैभन्दा बेग्लै मधेशवादीहरू हुन् ।

बाकि अंश +

प्रथम संविधान संशोधन विधयकको दुष्परिणाम ः निर्वाचन क्षेत्रको निर्धारणमा असन्तुलन

–मोहनविक्रम सिंह
हालसालै काठमाडौँमा भएको एउटा विचारगोष्ठीमा मेरो एउटा कार्यपत्रमा टिप्पणी गर्दै केपी शर्मा ओलीले भनेका थिए ः “उहाँले (एम.वी.ले) राष्ट्रियताका पक्षमा मैले आंशिक अडान लिएको कुरा लेख्नु भएको छ । तर मैले आंशिक होइन, पूरा अडान लिएको छु ।” 
मैले आफ्नो कार्यपत्रमा जुन कुरा लेखेको थिएँ त्यो वास्तविकतामाथि आधारित छ । राष्ट्रियताको प्रश्नमा ओलीले ढुलमुल र सम्झौतापरस्त नीतिहरू अपनाउने गरेका कैयौँ उदाहरणहरू छन् । महाकाली सन्धि जस्तो पुरानो कुराको चर्चा गर्नेपट्टि म लाग्दिन र मैले खालि ताजा उदाहरणहरूको चर्चा गर्नेसम्म मात्र आफूलाई सीमित राख्ने छु ।

बाकि अंश +

गोर्खाल्यान्ड आन्दोलनबारे*

–मोहन विक्रम सिंह
दार्जिलिङको पर्वतीय भागको शासन व्यवस्थाबारे गत कालमा गरिएका मागहरुलाई तीन मुख्य भागमा बाँड्न सकिन्छ ः प्रथम, ‘गोर्खास्थान’ को माग, द्वितीय, बङ्गाल अन्तर्गत ‘प्रादेशिक स्वायत्त शासन’ को माग, तृतीय, बङ्गालदेखि बेग्लै ‘स्वतन्त्र प्रशासकीय व्यवस्था’ को माग । पहिलो माग ‘गोर्खास्थन’ को माग अविभाजित भारतीय कम्युनिस्ट पार्टीले गरेको थियो । १९४७ मा त्यसको दार्जिलिङ, सिक्किम र नेपालको एउटै भाषा, संस्कृति र ऐतिहासिक परम्परा भएकाले, एउटै राष्ट्रियता भएकाले र ब्रिटिस साम्राज्यवादी नीतिको परिणामस्वरूप नै तिनीहरुमा फुट परेकाले ती तीव वटैलाई एउटैमा मिलाएर आत्मनिर्णयको आधारमा ‘गोर्खास्थान’ को निर्माण भारतीय कम्युनिस्ट पार्टीको नीति भएको कुरा बताइएको थियो ।

बाकि अंश +

स्थानीय निर्वाचनमा राष्ट्रिय जनमोर्चाको विजयको राजनीतिक महत्व

मोहनविक्रम सिंह
स्थानीय निर्वाचनका दुई चरणका चुनावहरू सम्पन्न भएका छन् । समग्र रूपमा विचार गर्दा राजमोका त्यस प्रकारका उपलब्धिहरू सामान्य र सीमित छन्, तैपनि राजनीतिक दृष्टिकोणले तिनीहरूको तात्कालिक रूपमा मात्र होइन, दीर्घकालीन रूपमा पनि ठुलो महत्व छ । अन्य विभिन्न राजनीतिक दल वा सङ्गठनहरूले देशव्यापी रूपमा जे जति विजय प्राप्त गरेका छन्, त्योभन्दा राजमोले प्राप्त गरेको विजयको कैयौँ गुणा बढी राजनीतिक महत्व छ ।

बाकि अंश +

महाअभियोग प्रकरण ः परिणाम के हुने छ ?

महाअभियोग प्रकरण ः परिणाम के हुने छ ?
 —मोहन विक्रम सिंह 
अहिले प्रधानन्यायधीश शुसिला कार्की विरुद्ध संसदमा महाभियोग प्रस्ताव दर्ता गरिएको छ । त्यो पारित हुन नसक्ने कुरा छर्लङ्ग छ । त्यो कुरा त्यो प्रस्तावका प्रस्तावकहरूबाट पनि लुकेको छैन । तैपनि करिब एक महिनापछि स्वतः अवकाश हुने प्रधानन्यायधीस विरुद्ध प्रस्ताव दर्ता गराउनु पर्ने आवश्यकता किन पर्‍यो ? त्यसका पछाडिको उद्देश्य उनको बाँकी रहेको छोटो कार्यकालमा सम्भावित फैसलाहरू रोक्नु नै थियो । कम से कम एक चौथाई सांसदहरूले महाभियोगको प्रस्ताव दर्ता गराएपछि उनी स्वतः निलम्बित हुने संवैधानिक व्यवस्था छ । त्यसरी त्यो महाभियोगको प्रस्तावले उनको बाँकी रहेको कार्यकाललाई निलम्बनको अवस्थामा नै समाप्त गरिदिने छ । त्यसरी त्यो निलम्बन उनका सम्भावित फैसलाहरूबाट जसलाई क्षति पुग्ने खतरा थियो, उनीहरूका लागि रक्षाकवच हुनेछ । निलम्बनको अवस्थामा नै उनको कार्यकाल समाप्त हुने भएकोले त्यसपछि संसदद्वारा त्यो प्रस्ताव पारित नभए पनि उनीहरूको महाअभियोगको प्रस्तावको उद्देश्य पूरा हुनेछ ।

बाकि अंश +

अक्टोबर क्रान्तिको शतवार्षिकी कार्यक्रम र विश्व समाजवादी आन्दोलन

अक्टोबर क्रान्तिको शतवार्षिकी कार्यक्रम र विश्व समाजवादी आन्दोलन
(२०७४ वैशाख ९ गते लेनिन जयन्तीको उपलक्ष्यमा आयोजित संयुक्त अन्तरक्रिया कार्यक्रममा नेकपा(मसाल)का महामन्त्री का. मोहन विक्रम सिंहद्वारा प्रस्तुत अवधारणा–पत्र)

अहिले हामीले एक वर्षसम्म नै रूसको अक्टोबर समाजवादी क्रान्तिको शतवार्षिकी कार्यक्रम मनाउँदै छौँ । त्यो शतवार्षिकी कार्यक्रमको सैद्धान्तिक, ऐतिहासिक र राजनीतिक दृष्टिकोणले पनि ठूलो महत्व छ । अक्टोबर क्रान्तिपछि नै रूसमा समाजवादी व्यवस्थाको स्थापना भयो र विश्व समाजवादी व्यवस्थाको नै निर्माण भयो । माक्र्सले समाजवादी व्यवस्थाको जुन सैद्धान्तिक व्याख्या प्रस्तुत गरेका थिए, त्यसलाई लेनिन, स्तालिन र माओको नेतृत्वमा व्यवहारिक रूप दिने काम गरियो । 

बाकि अंश +

स्थानीय निर्वाचन र सिमाङ्कनको अन्तरसम्बन्ध

–मोहन विक्रम सिंह
अहिले सरकारले स्थानीय निर्वाचन गर्ने घोषणा गरेको छ । तर त्यो निर्वाचन हुने वा नहुने भन्ने कुरामा अझै पनि केही न केही अनिश्चितताको स्थिति छ । मधेशवादीहरूले उनीहरूका मागहरू पूरा नहुँदासम्म निर्वाचन हुन नदिने कुरा बताइरहेका छन् । सरकारले सिमाङ्कनको प्रश्नलाई छाडेर अन्य अर्थात् भाषा र नागरिकतासम्बन्धी विषयलाई चुनावभन्दा पहिले नै टुङ्गाउने कुरा पनि गरिरहेको छ । तर मधेशवादी दलले यो कुरामा जोड दिइरहेका छन् कि उनीहरूको मुख्य माग भनेको सिमाङ्कन नै हो । त्यो माग पूरा नहुँदासम्म अन्य मागहरू पूरा भए पनि उनीहरूलाई स्वीकार हुने छैन र स्थानीय निर्वाचन पनि हुन दिने छैनन् ।

बाकि अंश +

ट्रम्पको आप्रवासी नीतिले नेपाललाई दिएको चेतावनी

अमेरिकाका नयाँ निर्वाचित राष्ट्रपति ट्रम्पले जुन प्रकारको आप्रवासी नीति अपनाउने घोषणा गरेका छन्, त्यो नेपालका लागि पनि ठुलो चेतावनी हो । त्यसबाट शिक्षा लिएर नेपालले आफ्नो नीति र कार्यक्रममा सुधारका लागि गम्भीर र योजनाबद्ध प्रकारले प्रयत्न गर्नु पर्ने आवश्यकता छ अन्यथा नेपालको अर्थतन्त्र मात्र होइन, भविष्य समेत अन्धकारमय हुने कुरा स्पष्ट छ ।

बाकि अंश +

तराईको समस्या ः मधेशवादीहरूलाई मात्र दोष दिनु सही हुने छैन

अहिले तराईमा गम्भीर स्थिति उत्पन्न भएको छ । तात्कालिक, उपरी र वाह्य रूपमा त्यसका लागि मधेशवादीहरू नै जिम्मेवार छन् । उनीहरूले निश्चित रूपले भारतीय विस्तारवादी योजना अनुसार प्रथम चरणमा तराईलाई नेपालबाट अलग गराउन तथा दीर्घकालिन रूपमा नेपाललाई दोस्रो सिक्किम बनाउन योजनावद्ध प्रकारले काम गरिरहेका छन् । अहिले उनीहरूले संविधानमा संशोधनको जुन कुरा उठाइरहेका छन्, त्यसको उद्देश्य पनि भारतीय विस्तारवादी रणनीतिको लागि मार्ग प्रसस्त गर्नु नै हो ।

बाकि अंश +

मधेशवादीहरूको “भिटो”

–मोहन विक्रम सिंह

मधेशवादीहरूले धम्की दिएका छन् ः प्रदेशहरूको सीमाङ्कनका माग पुरा नगरेसम्म उनीहरूले स्थानीय वा संसदीय चुनाव हुन दिने छैनन् । त्यसको अर्थ यो हो र हुने छ ः सीमाङ्कनको प्रश्नलाई उनीहरूले “भिटो” को रूपमा प्रयोग गर्न चाहन्छन् । सीमाङ्कन मात्र होइन, उनीहरूका सबै मागहरू, जसमा संविधानमा संशोधनका मागहरू मुख्य छन्, पुरा नभएसम्म उनीहरू देशको राजनीतिलाई अगाडि बढ्न नदिन कस्सिएका देखिन्छन् । उनीहरूको त्यस प्रकारको भिटोको उद्देश्य के हो ? त्यसको परिणाम के हुने छ र त्यसले देशलाई कहाँ पुराउने छ ? ती प्रश्नहरूमाथि हाम्रो ध्यान जानु पर्ने आवश्यकता छ ।

बाकि अंश +